અરબી સમુદ્રમાં ભારતીય અને પાકિસ્તાની નૌકાદળો વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલી અથડામણ પછી આ પ્રશ્ન વધુ રસપ્રદ બન્યો છે. 

દરિયાઈ ટ્રાફિક નિયમો શું ?

દરિયામાં જહાજો માટે કોઈ ટ્રાફિક લાઇટ, લેન માર્કિંગ અથવા સ્ટોપ સાઇન નથી. તેથી, 1972માં, ઇન્ટરનેશનલ મેરીટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશને COLREGs નામના નિયમોનો સમૂહ સ્થાપિત કર્યો છે. જે 1977થી અમલમાં છે. તેમાં 41 નિયમો છે જે નક્કી કરે છે કે બે જહાજો એકબીજાની સામે આવે ત્યારે કોણે રસ્તો આપવો જોઈએ, કયા લાઇટ અને સિગ્નલ પ્રદર્શિત કરવા જોઈએ અને અથડામણ ટાળવા માટે કઈ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. લગભગ 155 દેશોએ તેને મંજૂરી આપી છે.

દરિયાકાંઠાના પાણીમાં વાસ્તવિક પોલીસ કોણ?

જ્યારે કોઈ જહાજ દેશના દરિયાકાંઠાના પાણીમાં હોય છે, ત્યારે તે નિયમો લાગુ કરવાની જવાબદારી તે દેશના કોસ્ટ ગાર્ડની હોય છે. ભારતમાં, આ જવાબદારી કોસ્ટ ગાર્ડ એક્ટ 1978 હેઠળ સ્થાપિત ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડની છે. આ દળ ભારતના એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોનમાં દરિયાઇ કાયદાનો અમલ કરે છે, ગેરકાયદેસર માછીમારી, દાણચોરી, ચાંચિયાગીરી અને અન્ય ઉલ્લંઘનો જેવા કેસો સામે કાર્યવાહી કરે છે.

ઉચ્ચ સમુદ્ર પર કોણ જવાબદાર ?

જ્યારે કોઈ જહાજ દેશના દરિયાકાંઠાના ક્ષેત્રની બહાર ખુલ્લા સમુદ્રમાં કાર્યરત હોય છે. ત્યારે ધ્વજ રાજ્ય જે રાજ્યના ધ્વજ હેઠળ જહાજ નોંધાયેલું છે. તે COLREGS નિયમો લાગુ કરવા માટે જવાબદાર છે. દરેક જહાજ એક દેશમાં નોંધાયેલું છે, અને તે દેશની બોર્ડ પર કોઈપણ અનિયમિતતાઓની તપાસ અને કાર્યવાહી કરવાની પ્રાથમિક જવાબદારી છે. વધુમાં, જ્યારે કોઈ જહાજ રાજ્ય પછીના નિયંત્રણ હેઠળના બંદર પર ડોક કરે છે, ત્યારે બંદર સત્તાવાળાઓ તેનું નિરીક્ષણ પણ કરી શકે છે.

ઉલ્લંઘન માટે કયા પગલાં ?

જો કોઈ જહાજ COLREGS નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને અથડામણ અથવા અકસ્માતનું કારણ બને છે, તો તપાસના પરિણામે જવાબદાર જહાજ અથવા તેના કેપ્ટન સામે દંડ, લાઇસન્સ સસ્પેન્શન અથવા વળતર થઈ શકે છે, જે સંબંધિત ધ્વજ રાજ્ય અથવા દરિયાકાંઠાના રાજ્યના કાયદા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. આત્યંતિક કિસ્સાઓમાં, આ મુદ્દો બે દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી વિવાદમાં પણ પરિણમી શકે છે.

આ પણ વાંચોઃ અમેરિકા-ચીન-રશિયા વચ્ચે બે ભાગમાં વહેંચાઈ દુનિયા, જાણો ભારત કોની સાથે?