વૈશ્વિક સાંસ્કૃતિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આંતરરાષ્ટ્રીય હેરિટેજ પ્રોટોકોલ્સ અને આર્કિટેક્ચરલ સંરક્ષણના મોરચેથી યુદ્ધના મેદાનમાંથી એક અત્યંત ચિંતાજનક અને હૃદયદ્રાવક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. અમેરિકા-ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં સંપન્ન થયેલા ચાર મહિના લાંબા યુદ્ધ દરમિયાન, ઈરાનના ભવ્ય ઇતિહાસ અને પર્શિયન સંસ્કૃતિના પ્રતીક સમાન સેંકડો વર્ષ જૂની ઐતિહાસિક ઇમારતો અને સ્મારકોને બોમ્બમારાના પ્રચંડ બ્લાસ્ટ વેવ્સના (Blast Waves) કારણે ગંભીર ભૌતિક નુકસાન પહોંચ્યું છે.

૨૯ જૂન, ૨૦૨૬ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યૂઝ એજન્સી ‘રોઇટર્સ’ (Reuters) ના વિશેષ ઇન્વેસ્ટિગેટિવ રિપોર્ટ અનુસાર, યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) પહેલાં રોઇટર્સના પત્રકારોને ઈરાનના ઇસ્ફહાન (Isfahan) અને પાટનગર તેહરાન (Tehran) ના પ્રતિબંધિત હેરિટેજ ઝોન્સની મુલાકાત લેવાની વિરલ મંજૂરી મળી હતી. ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પર કરાયેલા આ ઓડિટમાં યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા સંરક્ષિત આંતરરાષ્ટ્રીય વિરાસતો સહિત કુલ ૧૧ ઐતિહાસિક ઇમારતોના માળખાને મોટું નુકસાન થયું હોવાનું લાઈવ સામે આવ્યું છે.

ઇસ્ફહાન અને તેહરાન પર સૈન્ય એરસ્ટ્રાઇક્સ: તબાહીના સત્તાવાર આંકડા

રોઇટર્સના પત્રકારો અને યુનેસ્કોના સેટેલાઇટ ઇમેજરી ડેટા લોગ્સ અનુસાર, ઈરાનના સાંસ્કૃતિક વારસા પર થયેલી અસરોની મુખ્ય વિગતો નીચે મુજબ છે:

• નક્ષ-એ જહાન સ્ક્વેર અને ચેહેલ સોતૂન પેલેસ પર આંચકા: ગત ૭ અને ૯ માર્ચના રોજ ઇઝરાયેલી એરસ્ટ્રાઇક્સના કારણે ૧૭મી સદીના પ્રખ્યાત નક્ષ-એ જહાન (Naqsh-e Jahan) સ્ક્વેરના પ્રાચીન ગુંબજો અને મિનારાઓ ધ્રૂજી ઉઠ્યા હતા. આ હુમલાના બ્લાસ્ટ વેવ્સથી માત્ર ૨૦૦ મીટર દૂર આવેલા ૪૦૦ વર્ષ જૂના શાહી પૅલેસ ‘ચેહેલ સોતૂન’ (Palace of 40 Columns) ની દીવાલો અને ફ્લોર પર કિંમતી ટાઇલ્સ અને કાચના ટુકડાઓનો ખડકલો થઈ ગયો હતો. મ્યુઝિયમના સિક્યોરિટી ગાર્ડ રસૂલ મોસાવીએ માથા પર પાટો બાંધેલી હાલતમાં જણાવ્યું કે, “આ ઇમારતો અમારા અસ્તિત્વનો ભાગ છે, આ નુકસાનથી અમારું હૃદય ચિરાઈ ગયું છે.”
• તેહરાનના ગોલેસ્તાન અને સાદબાદ પેલેસ કોમ્પ્રોમાઇઝ થયા: પાટનગર તેહરાનમાં આવેલા પર્શિયન આર્ટના સર્વોચ્ચ નમૂના સમાન ‘ગોલેસ્તાન પેલેસ’ (Golestan Palace) અને પહલવી શાસકોના વૈભવી રહેણાંક એવા ‘સાદબાદ કલ્ચરલ કોમ્પ્લેક્સ’ (Sa’dabad Complex) ની અંદર પણ સૈન્ય એરસ્ટ્રાઇક્સના કારણે બારીઓના કાચ તૂટી ગયા છે અને સદીઓ જૂના લાકડાના તેમજ પ્લાસ્ટરના ક્રાફ્ટના આર્કિટેક્ચરલ ફાઉન્ડેશનમાં તિરાડો પડી ગઈ છે.
• યુનેસ્કો (UNESCO) નો સેટેલાઇટ રીવ્યુ: ઇરાક, સીરિયા કે અફઘાનિસ્તાન યુદ્ધમાં ક્યારેય યુનેસ્કોની ગ્લોબલ લિસ્ટમાં સામેલ સાઇટોને નુકસાન થયું નહોતું, પરંતુ ઈરાન યુદ્ધમાં પ્રથમવાર આ પ્રોટોકોલ બ્રીચ થયો છે. યુનેસ્કોએ સેટેલાઇટ મેપિંગ દ્વારા ઈરાનની ૨ આંતરરાષ્ટ્રીય સાઇટ્સ, ૪ રાષ્ટ્રીય મહત્વની પ્રોપર્ટી અને ૧ ધાર્મિક સ્થળ (જામેહ મસ્જિદ) સહિત કુલ ૭ સાઇટો પર નુકસાનની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે.

હેરિટેજ જીઆઈએસ (GIS) મોનિટરિંગ, સેટેલાઇટ ઇમેજરી અને આઈટી ઓપ્ટિમાઇઝેશન (SEO Expert View)

એક આઈટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એડવાન્સમેન્ટ પ્રોફેસનલ, ડેટાબેઝ આર્કિટેક્ટ અને ન્યૂઝ પોર્ટલ ઓનર તરીકે, વોર ઝોન દરમિયાન વૈશ્વિક ધરોહરોની સુરક્ષા માટે ડિજિટલ મોનિટરિંગ અત્યંત મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. યુનેસ્કો જેવી વૈશ્વિક સંસ્થાઓ યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ફિઝિકલ ઓડિટ ન કરી શકવાના કારણે અત્યારે High-Resolution Satellite Remote Sensing APIs અને જીઆઈએસ (GIS) ક્ષતિ વિશ્લેષણ સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરે છે. યુદ્ધ શરૂ થતા પહેલાં તમામ વિરાસતોના ભૌગોલિક કો-ઓર્ડિનેટ્સ (નકશા) એન્ક્રિપ્ટેડ ક્લાઉડ નેટવર્ક દ્વારા સેન્ટ્રલ આઈટી લેઝર્સ પર શેર કરાયા હોવા છતાં આ બ્લાસ્ટ વેવ ડેમેજ રોકી શકાયું નથી.

ટેકનિકલ સર્ચ એન્જિન ઓપ્ટિમાઇઝેશન (SEO) એનાલિટિક્સ દર્શાવે છે કે ‘Iran historic sites damaged US Israel war Reuters’, ‘Isfahan Chehel Sotoun Palace UNESCO satellite damage 2026’ અને ‘Golestan Palace Tehran structural integrity breakdown’ જેવા હાઈ-વોલ્યુમ આંતરરાષ્ટ્રીય કીવર્ડ્સ ગૂગલ સર્ચ અલ્ગોરિધમ પર હિસ્ટ્રી અને ગ્લોબલ અફેર્સ કેટેગરીમાં સર્વોચ્ચ સ્થાન પર ટ્રેન્ડ થઈ રહ્યા છે. આપણું ડિજિટલ નેટવર્ક હાઈ-સ્પીડ એડવાન્સ્ડ સેગમેન્ટેશન ક્લાઉડ પ્લેટફોર્મ પર ઓપ્ટિમાઇઝ્ડ હોવાના કારણે, વિશ્વભરના આર્કિટેક્ટ્સ, પુરાતત્વવિદો અને વાચકો સુધી મધ્ય પૂર્વની આ સાંસ્કૃતિક કટોકટીના પ્રીમિયમ ન્યૂઝ કોઈપણ ડિજિટલ લેગ વગર પળવારમાં લાઈવ પહોંચી રહ્યા છે.

હવે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધવિરામ અને શાંતિ વાર્તાના નવા પ્રોટોકોલ્સ ગતિમાં છે, ત્યારે ઈરાનનું પુરાતત્વ મંત્રાલય આ ૪૦૦ વર્ષ જૂની ઇમારતોના કન્સ્ટ્રક્શન આર્કિટેક્ચરને પુનર્જીવિત કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોની મદદથી ડિજિટલ રિસ્ટોરેશન બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરશે તે નક્કી છે.

(રિપોર્ટિંગ: મેગી માઇકલ, એમ.બી. પેલ, મારી સાઇતો અને રાયન મેકનીલ; વિઝ્યુઅલ્સ: અલા અલ-મરજાની; ગુજરાતી રૂપાંતરણ: ધર્મેશ પ્રજાપતિ)

કનેક્ટ વિથ ધર્મેશ પ્રજાપતિ +91 7359585035 Call / WhatsApp

Website: ambeinfotech.com

Read more on newsforyou.live