રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા યુદ્ધને અટકાવવા માટે ભારતની રાજદ્વારી પહેલમાં નવો વળાંક જોવા મળી રહ્યો છે. અત્યાર સુધી ભારત બંને દેશોને વાતચીત અને કૂટનીતિ દ્વારા વિવાદ ઉકેલવાની અપીલ કરતું આવ્યું છે. હવે ભારત યુદ્ધની અસર ઓછી કરવા માટે કેટલાક ચોક્કસ મુદ્દાઓ પર સમજૂતીની શક્યતાઓ શોધી રહ્યું છે. એક અહેવાલમાં પૂર્વ રાજદ્વારી હર્ષ વી. પંતે જણાવ્યું છે કે ભારતની નવી પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંપૂર્ણ રાજકીય સમાધાન કરાવવાને બદલે ઊર્જા પુરવઠો, ખાદ્ય સુરક્ષા અને દરિયાઈ વેપાર પર યુદ્ધની અસર ઘટાડવાનો છે. આ પહેલ વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરની સપ્ટેમ્બરમાં થયેલી યુક્રેન મુલાકાત દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવી હતી.

ભારતની પહેલમાં 3 મુખ્ય મુદ્દા

ભારતની દરખાસ્ત ત્રણ મુખ્ય મુદ્દાઓ પર આધારિત છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય એવો રસ્તો શોધવાનો છે, જેમાં રશિયા અને યુક્રેનને તાત્કાલિક પોતાના મોટા રાજકીય કે પ્રાદેશિક દાવા છોડવાની જરૂર ન પડે, પરંતુ યુદ્ધથી થતું નુકસાન ઘટાડી શકાય.

1. બંને દેશો ઊર્જા સુવિધાઓ અને અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ માળખાં પરના હુમલા રોકવા માટે પરસ્પર સમજૂતી કરે. 2. કાળા સમુદ્રનાં બંદરો દ્વારા અનાજ અને ઊર્જાના પુરવઠામાં અવરોધ ન આવે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ. 3. કાળા સમુદ્રમાં વ્યાપારી જહાજોની સુરક્ષા જાળવવા અને તેમના પરના હુમલા અટકાવવા માટે સમજૂતી કરવી. આ ત્રણેય મુદ્દાઓનો હેતુ યુદ્ધનો સંપૂર્ણ અંત લાવવાને બદલે એવા ક્ષેત્રોમાં સહમતી ઊભી કરવાનો છે, જ્યાં બંને દેશોને તાત્કાલિક ફાયદો થઈ શકે. 

યુક્રેને ભારતની પહેલને ગણાવી વ્યાપક

યુક્રેનના વિદેશ મંત્રી આંદ્રી સિબિહાએ ભારતની દરખાસ્તને ચાર આંતરરાષ્ટ્રીય પહેલોમાં સૌથી વ્યાપક ગણાવી હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ પહેલોમાં તુર્કી, ઇજિપ્ત અને અમેરિકાની દરખાસ્તોનો પણ સમાવેશ થાય છે. જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે કોઈ અંતિમ સમજૂતી થઈ ગઈ છે. હાલ ભારત બંને પક્ષો સાથે વાતચીત કરીને ચોક્કસ મુદ્દાઓ પર સહમતી ઊભી કરવાની શક્યતાઓ શોધી રહ્યું છે.

રશિયા અને યુક્રેન બંને સાથે ભારત સંપર્કમાં

વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે સપ્ટેમ્બરમાં કિવની મુલાકાત દરમિયાન યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કી અને વિદેશ મંત્રી આંદ્રી સિબિહા સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠકોમાં ભારત-યુક્રેન સંબંધોની સાથે યુદ્ધ અને શાંતિ મંત્રણા અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી. અહેવાલ મુજબ, ભારત મોસ્કો અને કિવ બંને સાથે કાળા સમુદ્રમાં જહાજોની અવરજવર, અનાજ અને ઊર્જાની નિકાસ તેમજ પરસ્પર હુમલા રોકવાની શક્યતાઓ અંગે વાતચીત કરી રહ્યું છે. ભારતે બંને પક્ષો સાથેના પોતાના રાજદ્વારી સંપર્કો જાળવી રાખ્યા છે.

ભારતની નીતિમાં શું બદલાયું?

રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ ભારત સતત વાતચીત અને કૂટનીતિ દ્વારા ઉકેલ લાવવાની અપીલ કરતું રહ્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2022માં રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સાથેની મુલાકાત દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું હતું કે “આ યુદ્ધનો યુગ નથી.” હવે ભારતની પહેલમાં શાંતિની અપીલની સાથે વ્યવહારુ મુદ્દાઓ પર કામ કરવાનો પ્રયાસ પણ જોવા મળે છે. ઊર્જા પુરવઠો અને અનાજની હેરફેરમાં અવરોધ વૈશ્વિક બજારોને અસર કરી શકે છે. દરિયાઈ માર્ગો પરના હુમલા વેપાર અને જહાજોના ક્રૂની સુરક્ષા માટે પણ જોખમ ઊભું કરે છે. અહેવાલમાં આ બદલાવને ભારતના પોતાના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક હિતો સાથે જોડીને સમજાવવામાં આવ્યો છે. જોકે, ભારતે ઔપચારિક મધ્યસ્થીની ભૂમિકા સ્વીકારી નથી. ભારતનો પ્રયાસ બંને પક્ષો સાથે સંપર્ક જાળવીને એવા મુદ્દાઓ પર પ્રગતિ કરવાનો છે, જ્યાં મર્યાદિત સમજૂતી શક્ય બની શકે.

આ પણ વાંચો: US Sanctions: રશિયન તેલ ખરીદતા દેશોને મોટી રાહત, ભારત પર 100% ટેરિફનું જોખમ હાલ ટળ્યું