દેશમાં UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ દ્વારા થતા પેમેન્ટનો ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો છે, પરંતુ આ વ્યવસ્થા ચલાવતી ફિનટેક કંપનીઓને સરકાર તરફથી મળતું પ્રોત્સાહન સમયસર મળી રહ્યું નથી. બીજી તરફ, UPIના કેટલાક મોટા વેપારી પેમેન્ટ પર MDR ચાર્જ લગાવવાનો નિર્ણય પણ હજુ સુધી અમલમાં આવ્યો નથી. આવી સ્થિતિમાં પેમેન્ટ કંપનીઓની ચિંતા વધી રહી છે. તેમનું કહેવું છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટની સુવિધા જાળવવા, સાયબર સુરક્ષા મજબૂત કરવા અને છેતરપિંડીના નવા પ્રકારોનો સામનો કરવા પાછળ સતત ખર્ચ વધી રહ્યો છે.
સરકારે ડિજિટલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપતી યોજના માટે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 (FY26)માં શરૂઆતમાં 437 કરોડ રૂપિયાનું બજેટ રાખ્યું હતું. બાદમાં સુધારેલા અંદાજમાં તેને વધારીને 2,196.21 કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 (FY27) માટે આ યોજના હેઠળ 2,000 કરોડ રૂપિયાનું બજેટ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. આમ છતાં કંપનીઓને પ્રોત્સાહન રકમની ચૂકવણી કરવામાં આવી નથી.
વધતા ખર્ચ વચ્ચે કંપનીઓ MDR લાગુ કરવાની માગ કરી રહી છે
પેમેન્ટ કંપનીઓનું કહેવું છે કે UPI સેવાઓ ચલાવવા અને તેને સુરક્ષિત રાખવાનો ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે. સાયબર હુમલા, AI દ્વારા થતી છેતરપિંડી અને નિયમોનું પાલન કરવા પાછળ પણ કંપનીઓએ વધુ ખર્ચ કરવો પડી રહ્યો છે. કંપનીઓ ઇચ્છે છે કે સરકાર વહેલી તકે નિર્ણય લે, જેથી તેમને ડિજિટલ પેમેન્ટમાંથી આવક મેળવવાનો બીજો માર્ગ મળી શકે. પેમેન્ટ્સ કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયાએ પણ સરકાર સમક્ષ બાકી પ્રોત્સાહન રકમ અને MDR લાગુ કરવામાં થઈ રહેલા વિલંબનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે.
UPIના કયા પેમેન્ટ પર MDR લાગી શકે છે?
નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI)ની UPI એન્ડ સર્વિસિસ સ્ટિયરિંગ કમિટીએ સપ્ટેમ્બર 2026માં MDR અંગેનો પ્રસ્તાવ તૈયાર કર્યો હતો. આ પ્રસ્તાવ હેઠળ 2,000 રૂપિયાથી વધુના પસંદગીના વેપારી પેમેન્ટ પર 0.4% ચાર્જ લગાવવાની વાત છે. જોકે, એક વ્યવહાર પર આ ચાર્જ મહત્તમ 300 રૂપિયા સુધીનો રહેશે. રેલવે, ટેલિકોમ, વીમા અને ઇંધણ સંબંધિત 2,000 રૂપિયાથી વધુના પેમેન્ટ પર 5 રૂપિયાનો નિશ્ચિત ચાર્જ લગાવવાનો પ્રસ્તાવ છે.
કયા UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ નહીં લાગે?
પ્રસ્તાવ મુજબ, એક વ્યક્તિ દ્વારા બીજી વ્યક્તિને પૈસા મોકલવા એટલે કે P2P વ્યવહાર પર કોઈ MDR લાગશે નહીં. આ ઉપરાંત, 2,000 રૂપિયા સુધીના સામાન્ય વેપારી પેમેન્ટ પણ મફત રહેશે. એટલે કે આ ચાર્જ તમામ UPI વ્યવહારો પર નહીં, પરંતુ માત્ર કેટલાક મોટા વેપારી પેમેન્ટ પર જ લગાવવાની યોજના છે.
MDR લાગુ કરવામાં વિલંબ કેમ થઈ રહ્યો છે?
MDR પહેલાં 15 ઓક્ટોબર 2026થી લાગુ કરવાની તૈયારી હતી, પરંતુ તહેવારોની મોસમને ધ્યાનમાં રાખીને તેને દિવાળી પછી સુધી મુલતવી રાખવામાં આવ્યો હતો. ત્યાર બાદ પણ નવી તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી. હવે આ મામલે સરકારની અંતિમ મંજૂરીની રાહ જોવાઈ રહી છે.
વર્ષ 2027માં અનેક રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પણ યોજાવાની છે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર માટે આ ચાર્જ લાગુ કરવાનો યોગ્ય સમય નક્કી કરવો પડકારરૂપ બની શકે છે.
